تجربیات خلاق انشای خانم بتول رحیمی
من معتقدم معلم های این عصر باید خودشان برنامه ریز، کمک رسان ، الگو ، پرورش دهنده و الهام بخش باشند هر روز صبح شاداب و سرزنده در کلاس حاضر شوند. در جامعه ما باید با کم ترین امکانات بیشترین کار انجام شود.
ما معلمین مسئول بچه هاییم و بدون چشم داشتی در رسیدن به اوج و والایی گام برمی داریم. دانش آموزان به ایده هایی نو و جسورانه احتیاج دارند .
من در حرفه ام روش هایی را به کار بردم که توانسته ام تدریس را آسان تر نموده و هم رضایت فراگیران و اولیای آنان و دست اندر کاران نظام آموزشی را حاصل نمایم .
یکی از اقدامات اینجانب در سال گذشته در پایه سوم راهنمایی متوجه شدم دانش آموزان برای شرکت در نماز جماعت مدرسه سستی و امتناع می ورزند از این رو به دنبال روشی هدایتی شدم تا اینکه بتوانم غیر مستقیم وبه دور از نصیحت اثر گذار باشم.
در یک جلسه کلاس انشا را اختصاص دادم به قرائت نکته ها و داستانک های ادبی و آموزنده و خود با خواندن چند معجزه از شهدا و وصیت نامه آنها بحث را به اهمیت نماز اول وقت وجماعت سوق دادم .
از اقدامات دیگر اینجانب در مدرسه هدایت وراهنمایی دانش آموزان صاحب قلم در زمینه (شعر ،داستان بلند و کوتاه،مقاله ،نثر ادبی ،مطالعه و تحقیق و...)جهت شرکت در مسابقات فرهنگی وهنری است که با قرائت دل نوشته های آنان در رفع اشکالات به ایشان کمک نموده و ویراستاری مطالب را انجام داده و همچنین کتاب های مرتبط را جهت استفاده معرفی می نمایم با لطف خداوند هر ساله دانش آموزان مدرسه رتبه های منطقه ای واستانی را کسب می کنند.
با هدایت مطلوب کلاس به موضوع مد نظر مشاهده نمودم وقت نواخته شدن زنگ نماز دانش آموزان همگی با میل و رغبت آماده رفتن به نماز خانه مدرسه شدند دیدن چهره هایی که با شنیدن پیام شهدا متفکرانه شده بود برایم نتیجه و درس خوبی همراه داشت.
از آنجایی که خیلی از بچه ها از معلمان الگو پذیری دارند بر خود لازم میدانم به نماز جماعت مدرسه اهمیت زیادی داده وقبل از دانش آموزان اقدام به خواندن نماز نمایم تا انگیزه لازم در آنان ایجاد شود.
آموزش مهارت زندگی با عنوان رعایت نظم در زندگی واشاره به دستورات و پیام های دینی را هم در کلاس مد نظر قرار می دهم و باعنوان نمودن زندگی نامه افراد موفق ارزش نظم را غیر مستقیم آموزش می دهم.
زمانی در کلاس را به سر گرمی وتفریح اختصاص میدهم یاد گیری مهم است اما نباید زیاده از حد جدی گرفته شود اگر آموزش با سر گرمی وتفریح همراه نباشد بچه ها تمایلی برای یاد گیری نخواهند داشت.
من به عنوان دبیر ادبیات دوست دارم همیشه کلاس درسم با هیجان و نشاط باشد و از به کار بردن روش های سنتی و تکراری بیزارم
در هر درس روش خاص خود را اجرا می کنم (گروهی-اعضای تیم –نمایش –بازدید و گزارش –استفاده از اینترنت و نرم افزار های آموزشی و.......)
در پایان هر ترم از فرا گیران نظر خواهی می نمایم تا روش هایی که رضایتمندی بیشتری مشاهده می شود بیشتر مد نظر قرار گیرد .
از آنجایی که خوب خواندن مبنی بر علاقه درک مطلب صحیح است طرح تهیه مجله ای با نام (مجله ادب) و نصب آن در تابلوی راهروی مدرسه را کاری مفید می دانم که هر سال با مشارکت دانش آموزان صاحب قلم و راهنمایی اینجانب انجام می شود.
در هر هفته اشعار –جملات و نثر های ادبی و زیبا و آموزنده توسط شاگردان مدرسه نوشته و در تابلو برای مطالعه ی همه نصب می گردد.
گردآوری و نوشتن روزنامه های دیواری با توجه به موضوعات درسی کتاب به صورت گروهی انجام می شود .
در پایه ی سوم راهنمایی همانطور که در کتاب فارسی دروسی تحت عنوان تحقیق و پژوهش آمده است به صورت عملی به فراگیران موضوعی هماهنگ داده می شود و طی مراحل نوشتن پژوهش فراگیران برای یک ترم تحصیلی پژوهش را انجام می دهند.
کارهای نوشته شده در معرض دیده سایر دانش آموزان به صورت نمایشگاه قرار می گیرد و از بهترین ها در جشنواره ی سالانه ی مدرسه تقدیر می شود.
از مزایای این کار کسب آمادگی لازم جهت ارائه ی تحقیقات درست و مفید در سال های بالاتر و تحصیلات دانشگاهی است. خواندن تئوری این قسمت کتاب در یادگیری اثر بخش نیست زیرا هر کاری که عملی اجرا شود یادگیری آن عمیق و پایدار است.
درمیان درس های مختلف درس انشا مقام و جایگاهی والا دارد اما افسوس که همگان این عقیده را ندارند و به این دلیل این درس در حاشیه قرار گرفته و غریبانه به حیات خود ادامه می دهد.
اگر بتوانیم مهارت نوشتن را در دانش آموزان تقویت و احیا کنیم پایه ی تمامی دروس را مستحکم نموده ایم و دیگر ضعفی در ادبیات مشاهده نمی شود.
من به عنوان دبیر ادبیات حوصله و صبوری فراوانی برای این ساعت اختصاص می دهم و با کاربرد روش های متنوع کلاسی فراگیران را مشتاق نوشتن و قلم پردازی نموده ام حتی در بعضی مواقع با نواخته شدن زنگ دانش آموزان دوست دارند ساعت انشا را ادامه دهندو میل وعلاقه بیشتری نشان می دهند.
چند روش انشا نویسی به عنوان نمونه که در کلاس اجرا می نمایم:
1-خواندنداستان های کهن –امروزی 2- ادامه داستان نا تمام به دلخواه
3-تهیه ی دفتر خاطرات 4- شهر بازی یا اسم و صفت
5-تهیهیتصاویروتوصیفآن 6- شعر خوانی
7-استفاده از موسیقی و نوشتن متن احساسی 8- حدس بزنید
9-جمع آوری ضرب المثل ها 10- تبدیل نظم به نثر
11-خلاصه برداری از کتاب در محیط کتابخانه مدرسه
جهت تدریس دروس فارسی پایه اول ،دوم وسوم روش های زیر در کلاس اجرا می شود:
1-اعضای گروه یا تیم در متن های گسسته وآموزش مطالعه اجمالی وسطحی نه عمیق.
با گروه بندی ودادن شماره وتقسیم متن وارزشیابی پایانی تدریس انجام می شود.
2-کارایی گروه یا تیم
برای متن های منسجم به کار میرود با گروه بندی وآزمون فردی وگروهی مفاهیم را آموزش داده ودر پایان نتایج را بررسی می نمایم و با توضیحات تکمیلی تدریس را به اتمام می رسانم.
3-روش روشن سازی طرز تلقی در دروسی که متن ارزشی و عاطفی دارند مناسب است در این شیوه دانش آموزان نظرات و تلقی خودشان را در پاسخ حتی یک جمله بیان می کنند وهر فرد از نظرش دفاع می کند.هدف بالا بردن قدرت تفکر واعتماد به نفس وصبحت در مقابل جمع ودیگران است.
4-روش قضاوت عملکرد
اغلب در ساعات انشا و نگارش کار برد دارد .مقایسه قضاوت عملکرد وانتقاد دیگران باعث کیفیت بهتر کار و رفع نواقص می گردد و می توانم اندیشه های پاک فرا گیران را به پرواز در آورم.
در میان دروس مختلف درس انشا غریب افتاده واز رونق سالیان قبل دور گشته ودر حاشیه قرار گرفته است و افتان وخیزان راه می پیماید اما برای جذاب نمودن کلاس انشا همواره می توان از روش ها ومو ضوعات متعددی بهره گرفت تا از یکنواختی وکسالت احتمالی فراگیران پرهیز کرد .
یافته های علمی و تجربی خویش را که در سال 89 - 88 در پایه دوم راهنمایی با تعداد 25 دانش آموز به مرحله ی اجرا در آوردم و اعتماد به نفسشان را تقویت نمودم از این قرار بود .
از دانش آموزان تقاضا نمودم با توجه به زمان مشخص شده قصد نوشتن یک کتاب با عنوان ((عجیب ترین کتاب )) را داریم این عجیب بودن می تواند از نظر موضوع نوشته ـ خط ـ جلد ـ ا ندازه ـ صفحه و ...باشد در این راه گام به گام به هدایت و راهنمایی آن ها پرداختم و پس از اتمام کار مشاهده ی آن همه توانایی و خلاقیت برایم غیر منتظره بود .آثار آنان از هر نظر متنوع بود از جمله :
1 -عجیب از نظر اندازه (بسیار بزرگ - بسیار کوچک )شکل های متفاوت
2- کتاب به زبان های انگلیسی -عربی -ترکی
3- کتاب با متن نوشته فارسی از چب به راست که با آیینه خوانده می شد .
4- کتاب با جلد پارچه -چوب -مقوا .
5- شکل ساعت مچی که ورقه ها در صفحه قرار داشت .
6- کتاب با تصویر بر جسته نقاشی شده .
7- کتابی با خودکار بی رنگ نوشته شده بود که برای خواندنش نیاز به نور چراغ قوه بود .
با دیدن آن همه تلاش شاد بودم و برای قدر دانی از کار آن ها ومورد استفاده قرار گرفتن دانش آموزان دیگر پایه ها کتاب ها را به کتاب خانه مدرسه بردیم و یک نفر با توانایی بالا برای کتابداری انتخاب شد تا آثار را به صورت امانت در اختیار بچه ها قرار دهد استقبال بی نظیر بود قبلا قول پرداخت جایزه به بهترین اثر را داده بودم اما اکنون در مقابل این همه کار جالب انتخاب کاری سخت و دشوار بود همین منظور کادر اجرایی مدرسه وسایر همکاران را به یاری طلبیدم وشاید به شکلی ایشان را درگیر مطالعه اجباری نمودم البته در پایان به اکثریت کتاب ها جایزه تعلق گرفت وار آن ها قدر دانی شد .
باز تاب این روش به بیرون آموزشگاه نیز راه یافت در جشن با شکوه دهه ی فجر شهرستان غرفه ای را به این کار ها اختصاص دادیم وکتاب ها در معرض دید بازدید کنندگان از هر سنی قرار گرفت و در دفترچه ی نظر خواهی متن ها و جملات قدر دانی زیبایی نصیب ما شد که لطف وتوجه بازدید کنندگان به کتاب ها را نشان می داد .
اکنون پس از گذشت دو سال آثار همچنان در کتاب خانه مدرسه باقی است و امید واریم یاد بودی با ارزش از این عزیزان برای سالیان آینده جاودان بماند .
همکاری اولیای دانش آموزان هم اثر مطلوبی بر کار ها نهاده بود .
تجربه ی من نشان داد چگونه می شود یک کلاس ملال آور را به کلاسی خلاق وهیجان انگیز مبدل کرد وعشق به نوشتن و فضای شاد را به وجود آورد البته اهداف دیگری نیز حاصل شد .
1- تشویق به نوشتن و مطالعه
2- متنوع و شاد بودن کلاس انشا
3- تقویت تفکر و اندیشه ی خلاق
4- تقویت دروس ادبیات و هنر (املا -انشا- نقاشی -هنر )
5- تقویت اعتماد به نفس
6- بر قراری ارتباط با کتاب و کتاب خانه
7- کسب تجربه ای جذاب برای معلم و دانش آموز
8- کسب مهارت های زندگی و ایجاد تغییرات مثبت در رفتار
9- همکاری و مشارکت در امور مدرسه
10- گسترش گنجینه لغات
http://adabi.tama.ir/
این پنجره برای ارتباط با دبیران گرامی زبان و ادبیّات فارسی دورۀ اوّل متوسطه گشوده شده است.